Over de HAUDENOSAUNEE
Op deze pagina delen we informatie over de Haundenausonee, hun cultuur, de koloniale geschiedenis en de eeuwenoude band tussen Nederland en de Haudenosaunee. De ontmoeting heeft ons leven veranderd en we willen bijdragen aan de aandacht voor hun cultuur, wereldbeeld en kosmologie.f
De ontmoeting
We shall know each other as brothers
We kwamen voor het eerst in aanraking met de Haudenosaunee tijdens het maakproces van de voorstelling ATMEN (2023). In onze zoektocht naar nieuwe toekomstvisies, raakten we geïnspireerd door de inheemse waarde interdependence of all species. Dat leidde tot een spontane ontmoeting met Neal Powless; de inheemse trainer van het Nederlandse Lacrosse team. Hij leerde ons over het dankritueel Ohen:ton Kariwatekwen, ofwel: the words that come before all else. Hierbij worden alle elementen en krachten van moeder aarde bedankt voor hun taak in het universum. We vertaalden de woorden naar beweging en maakten ze zo onderdeel van ATMEN.
Het contact ontwikkelde zich verder. Naast trainer is Neal namelijk ook verhalenverteller en oprichter van Indigenous Concept Consulting, een organisatie die inheemse idealen naar de wereld uitdraagt. Op zijn uitnodiging reisden we in 2024 naar Syracuse (New York) om zijn community te leren kennen. Hier werden we verwelkomd met een Edge of the Woods Ceremony door een faith keeper van de Mohawks. Onze ogen, oren en keel werden schoongeveegd om met een open en good mind de gemeenschap binnen te treden. Daarna werden we uitgenodigd door Momma Bear - hoofd van de Mohawk Bear Clan - voor een traditioneel diner en een zweethut ceremonie.
We verdiepten ons intensief in de cultuur van de Haudenausonee, door het bijwonen van samenkomsten (‘Pow Wows’), Lacrosse wedstrijden en het bezoeken van musea zoals het National Museum of the American Indian en The Skä•noñh - Great Law of Peace Center. Het was tijdens deze reis dat we thought leader Michelle Schenandoah en toneelschrijver Ty Defoe ontmoetten, met wie we besloten om samen een voorstelling te maken.
De Haudenosaunee
Neal, Michelle en Ty behoren tot de Haudenosaunee; een confederatie van vijf en later zes taalkundig en etnisch aan elkaar verwante volken in Noord-Amerika en Canada. Haudenosaunee betekent ‘people of the longhouse’ en verwijst naar de lang gerekte gebouwen waar families en gemeenschappen in samenleefden.
De naties zijn: Mohawk (Kanien’kehaka) - keepers of the eastern door, Seneca (Ondowah-gah) - keepers of the western door, Onondaga (Onoda’-gega) - fire keepers en de Oneida (Onyota’a:ka), Cayuga (Gayugaho:no) en de Tuscarora (Skaruren) - Younger Brothers - kwamen hier in de eerste helft van de 18de eeuw bij.
Tot op de dag van vandaag vechten de Haudenosaunees voor hun bestaansrecht, hun soevereiniteit en voor de erkenning van de genocide op hun volk. In de politiek en geschiedenislessen van de Verenigde Staten hebben ze nauwelijks zichtbaarheid.
Websites
https://www.haudenosauneeconfederacy.com/
https://www.onondaganation.org/aboutus/
‘The words that come before all else’
Onderdeel van de Haudenosaunee-traditie is danken en dankbaarheid tonen, zowel in het dagelijks leven als bij bijzondere gelegenheden. De Thanksgiving Address, ofwel ‘the words that come before all else’, wordt uitgesproken in de Haudenosaunee-talen zowel aan het begin als aan het einde van sociale bijeenkomsten, vieringen en raadsvergaderingen en aan het begin van de schooldag. Het is geen gebed maar eerder een uiting van begroeting en dank aan de natuurlijke wereld.
Op de website van het National Museum of the American Indian is een Engelstalige versie te lezen.
De inheemse Robin Wall Kimmerer (Potawatomi) nam het dankwoord op in haar boek Braided Sweetgrass: Indigenous Wisdom, Scientific Knowledge, and the Teachings of Plants. Kimmerer is plantkundige, auteur en directeur van het Center for Native Peoples and the Environment aan de State University of New York.
Een eeuwenoude relatie
De relatie met de Haudenosaunee is ruim 400 jaar oud. Met de aankomst van de Nederlanders rond 1624 via de Hudson-rivier, begon de Europese overheersing van de oorspronkelijke bewoners. De Haudenosaunee verwelkomde de ongenode gasten door plaats te maken in hun huis. Zestig jaar lang onderhielden de volken en vreedzame handelsrelatie, vastgelegd in de Two Row Wampum. Toen brak een donkere periode aan, waarin de inheemsen systematisch van hun land werden verdreven, van hun cultuur werden beroofd en werden vermoord.
De Europeanen hadden lang geen oog voor de aanwezige kennis, gebruiken en wijsheden van de oorspronkelijke bewoners. De indiaan werd afgeschilderd als wild, dom en, beestachtig. Dat de inheemse wijsheid leidt tot een evenwichtiger leven met de aarde als onze moeder, zag men destijds niet. Nu is het moment voor ons gekomen om te luisteren en te leren van de kennis van de mensen die er eerder waren, om zo nieuwe verhalen voor de toekomst te vinden.
Two Row Wampum
We will travel down the river of life side by side. Neither will attempt to steer the other’s vessel.
Voor het bewaren van hun geschiedenis, verhalen en (morele) wetten vertrouwen de Haudenosaunee vooral op mondelinge overlevering. Belangrijke gebeurtenissen en verdragen worden ook pictografisch vastgelegd in een gordel geregen van schelpenkralen.
De witte band met twee paarse strepen visualiseert de afspraak om naast elkaar te leven, zonder inmenging in elkaars cultuur, taal, leefwijze of kosmologie. De ene paarse streep representeert de Haudenosaunee op hun kano, de andere de Nederlanders in hun schepen. De tussenliggende witte vlakken staan voor Peace, Friendship, Forever. De Haudenosaunee waarderen de Two Row Wampum als het enige contract wat ooit door de Europeanen is nageleefd en gerespecteerd. Deze overeenkomst is nog steeds geldig en is als levend erfgoed nog steeds van grote waarde.
Meer weten?
De Amerikaanse podcast The Land You're On (2023) is een 12-delige serie gebaseerd op interviews en gesprekken met leden van inheemse gemeenschappen en hun bondgenoten. De serie biedt de context en perspectieven die nodig zijn om de complexe geschiedenis van het land waarop we ons bevinden te begrijpen.
Productie: Access Audio, een storytelling-initiatief van het Special Collections Research Center van de Syracuse University Libraries.
Rematriated Voices is een lokale televisie talkshow met Michelle Schenandoah. Productie: WCNY/PBS. Enkele afleveringen uit 2025 zijn online terug te kijken:
Rematriated Voices: Mother Law The Doctrine of Discovery
Rematriated Voices: First Environment
Rematriated Voices: Eve Meets Sky Woman
Rematriated Voices: Hidden Roots of Democracy
Rematriated Voices: Matrilineal Men
